Sở giao dịch vàng quốc gia: Mảnh ghép còn thiếu của thị trường vàng Việt Nam?

Đề xuất thành lập Sở giao dịch vàng vật chất quốc gia đang thu hút sự quan tâm lớn trong bối cảnh Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước (NHNN) rà soát, hoàn thiện khung pháp lý quản lý thị trường vàng theo chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm.

Theo báo cáo gửi Quốc hội, Thống đốc NHNN Nguyễn Thị Hồng cho biết, đầu năm 2025 chênh lệch giá vàng SJC trong nước và thế giới giảm mạnh, từ 25% xuống 5–7%. Tuy nhiên, từ tháng 4 trở lại đây, khoảng cách đã nới rộng vượt 10 triệu đồng/lượng (tương đương 12%) do bất ổn kinh tế toàn cầu và căng thẳng địa chính trị.

Trước tình hình đó, Chính phủ ban hành Nghị định 232/2025/NĐ-CP, chấm dứt độc quyền sản xuất vàng miếng, cho phép nhiều doanh nghiệp đủ điều kiện tham gia sản xuất và nhập khẩu vàng nguyên liệu — nhằm tăng cung, thu hẹp chênh lệch giá trong – ngoài nước.

Hơn một thập kỷ qua, Nghị định 24/2012/NĐ-CP đã góp phần ngăn “vàng hóa” nền kinh tế. Tuy nhiên, mức chênh lệch giá từng lên tới 15–20 triệu đồng/lượng cho thấy thị trường thiếu tính minh bạch và chưa phản ánh đúng quy luật cung cầu.

Các chuyên gia cho rằng, nguyên nhân lớn nằm ở việc chưa có một sàn giao dịch vàng tập trung, minh bạch, nơi giá được hình thành theo cơ chế thị trường. Do đó, việc xây dựng Sở giao dịch vàng vật chất quốc gia là bước đi tất yếu — giúp Việt Nam hội nhập sâu hơn với hệ thống tài chính quốc tế.

Theo Hội đồng Vàng Thế giới (WGC), Việt Nam nhập khoảng 50 tấn vàng mỗi năm (tương đương 2,5–3 tỷ USD), trong khi phần lớn lượng vàng trong dân vẫn “nằm ngoài hệ thống”. Tổng giám đốc TCBS Nguyễn Thị Thu Hiền cho rằng: “Việc lập Sở giao dịch vàng không chỉ để quản lý, mà còn là quyết sách chiến lược giúp huy động nguồn lực xã hội và minh bạch hóa thị trường.”

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, các sàn như Sàn Thượng Hải (Trung Quốc), LBMA (Anh) hay CME (Mỹ) đều vận hành minh bạch, chịu giám sát của cơ quan quản lý và đóng vai trò quan trọng trong điều tiết thị trường. Ở Trung Quốc, Sàn Thượng Hải trực thuộc Ngân hàng Trung ương, giúp ổn định dòng chảy vàng và hỗ trợ chính sách tiền tệ.

Để mô hình này khả thi, giới chuyên gia đề xuất ba yếu tố then chốt:

Khung pháp lý rõ ràng: cần bổ sung quy định về tổ chức, vận hành và giám sát Sở giao dịch vàng trong Nghị định mới.

Hạ tầng kỹ thuật hiện đại: bao gồm hệ thống lưu ký, chuẩn hóa vàng miếng và nền tảng giao dịch điện tử bảo mật cao.

Kiểm soát đầu cơ – dòng vốn: thiết lập cơ chế giám sát giao dịch, giới hạn tài khoản để tránh tác động tiêu cực đến chính sách tiền tệ.

Theo Phó Thống đốc NHNN Phạm Tiến Dũng, việc triển khai sẽ diễn ra theo từng giai đoạn, cẩn trọng và có lộ trình rõ ràng. Giai đoạn đầu, sàn chỉ giao dịch vàng đạt chuẩn quốc tế trong khi hoàn thiện hệ thống kiểm định trong nước.

Mục tiêu cuối cùng là xây dựng một thị trường vàng minh bạch, chuẩn hóa và gắn kết sâu hơn với hệ thống tài chính quốc tế – qua đó thu hẹp chênh lệch giá, hạn chế đầu cơ, bảo vệ người tiêu dùng và hỗ trợ điều hành chính sách tiền tệ hiệu quả hơn.