Trong bối cảnh giá vàng trong nước liên tục lập đỉnh, vượt xa giá vàng thế giới gần 15 triệu đồng/lượng, đề xuất thành lập sàn giao dịch vàng vật chất quốc gia đang thu hút sự quan tâm lớn. Nhiều chuyên gia cho rằng đây là bước đi tất yếu để đưa thị trường vàng Việt Nam vào khuôn khổ, hỗ trợ điều hành tỷ giá và ổn định kinh tế vĩ mô.

Giá vàng trong nước tiếp tục leo cao

Tính đến đầu giờ chiều qua, giá vàng miếng SJC được niêm yết ở mức 152,90 – 153,90 triệu đồng/lượng, tăng mạnh 2,4 triệu đồng chỉ trong vài giờ. Ở mức này, giá vàng trong nước vẫn cao hơn giá thế giới quy đổi gần 14,9 triệu đồng/lượng, cho thấy thị trường nội địa đang bị tách rời đáng kể so với diễn biến toàn cầu.

Sàn giao dịch vàng: Công cụ hỗ trợ điều hành tỷ giá

Theo TS. Phạm Đức Anh (Học viện Ngân hàng Hà Nội), việc thành lập sàn giao dịch vàng quốc gia là cần thiết, song cần quản lý chặt chẽ hoạt động nhập khẩu vàng để tránh tạo áp lực lên tỷ giá USD.
Ông nêu 4 giải pháp trọng tâm:

1. Nhập khẩu có kiểm soát – chỉ cấp phép cho doanh nghiệp uy tín với khối lượng phù hợp, tránh cú sốc ngoại tệ.

2. Tận dụng dự trữ ngoại hối dồi dào – Việt Nam hiện đủ nguồn lực để nhập vàng mà không gây xáo trộn thị trường.

3. Sử dụng hợp đồng tương lai ngoại tệ – giúp doanh nghiệp cố định tỷ giá, giảm rủi ro biến động.

4. Đa dạng kênh đầu tư thay thế – khuyến khích người dân tham gia trái phiếu, quỹ ETF thay vì dồn vốn vào vàng.

Ông Đức Anh nhấn mạnh:

> “Nếu có kế hoạch nhập khẩu minh bạch, được điều phối bởi Nhà nước, sàn giao dịch vàng không chỉ không gây áp lực lên tỷ giá, mà còn giúp ổn định thị trường ngoại hối.”

Giảm đầu cơ, cân bằng cung – cầu vàng

Theo ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Phân tích Khối Khách hàng cá nhân – Yuanta Việt Nam, nguyên nhân chính khiến giá vàng trong nước biến động mạnh là cung thấp, cầu quá cao.

> “Khi sàn vàng đi vào hoạt động, nguồn cung được bổ sung ổn định hơn, người dân sẽ giảm nhu cầu tích trữ, từ đó hỗ trợ ngược lại cho việc điều hành tỷ giá và kiềm chế đầu cơ,” ông Minh nhận định.

‘Vàng không phải tội đồ của tỷ giá’

TS. Lê Xuân Nghĩa cũng cho rằng lo ngại “chảy máu ngoại tệ” là không có cơ sở. Ông dẫn chứng, mỗi năm Việt Nam chỉ cần nhập 3–4 tỷ USD vàng, tương đương 50 tấn – con số nhỏ so với lượng ngoại tệ nhập khẩu hàng xa xỉ như rượu, xì gà, mỹ phẩm (tới 8 tỷ USD/năm).

> “Vấn đề không nằm ở việc người dân nắm giữ vàng, mà ở niềm tin vào đồng nội tệ. Khi kinh tế ổn định, người dân sẽ tự bán vàng – lúc đó, vàng không còn là ‘tội đồ’ của tỷ giá,” ông Nghĩa nhấn mạnh.

TP.HCM – ứng viên sáng giá cho sàn vàng đầu tiên

Theo PGS.TS Ngô Trí Long, TP.HCM hội tụ đủ điều kiện để là địa phương đầu tiên thí điểm sàn giao dịch vàng quốc gia.

> “TP.HCM có hạ tầng CNTT hiện đại, mạng lưới ngân hàng – kho quỹ – logistics đồng bộ và đội ngũ nhân lực tài chính chất lượng cao,” ông Long nói.

TS. Đinh Thế Hiển bổ sung, sàn vàng sẽ góp phần tăng nguồn cung, giảm đầu cơ, đồng thời là bước đi cần thiết nếu Việt Nam muốn xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế tại TP.HCM – nơi hội tụ đầy đủ các cấu phần của một thị trường hiện đại như chứng khoán, hàng hóa và vàng.

Tổng kết

Việc thành lập sàn giao dịch vàng tập trung không chỉ giúp minh bạch hóa thị trường, mà còn có thể giảm áp lực lên tỷ giá, ổn định tâm lý nhà đầu tư và nâng tầm vị thế tài chính quốc gia. Nếu được quản lý chặt chẽ và triển khai tại TP.HCM – trung tâm tài chính năng động nhất cả nước – sàn vàng có thể trở thành bước ngoặt lớn của thị trường tài chính Việt Nam trong giai đoạn hội nhập toàn cầu.

6 “trụ pháp lý – vận hành sàn vàng việt nam”

PGS.TS Ngô Trí Long chỉ ra để mô hình sàn vàng vận hành an toàn, thân thiện với nhà đầu tư, cần sớm hoàn thiện 6 “trụ pháp lý – vận hành” sau:

(i) Quy chế thành viên và quản trị xung đột lợi ích chuẩn hóa điều kiện cấp – thu hồi tư cách; tách bạch vai trò nhà vận hành – thành viên – nhà tạo lập thị trường; cấm giao dịch tự doanh xung đột với nghĩa vụ tạo lập thị trường.

(ii) Chuẩn kiểm định – lưu ký – truy xuất thống nhất bộ tiêu chuẩn chất lượng vàng, tem – nhãn – truy xuất nguồn gốc; cấp mã lô và “bản khai xuất xứ” điện tử; lộ trình xây dựng Lưu ký tập trung.

(iii) Ký quỹ – bù trừ – quản trị rủi ro duy trì ký quỹ 100% giai đoạn đầu; bộ thông số biến động giá – giới hạn vị thế; cơ chế ngắt mạch (circuit breaker); quy trình xử lý sự cố CNTT.

(iv) Bảo vệ nhà đầu tư – giải quyết tranh chấp: mẫu Hợp đồng chuẩn, Bản công bố rủi ro bắt buộc; quy trình hòa giải – trọng tài – tòa án; quỹ bồi thường nhà đầu tư trong trường hợp lỗi vận hành/lưu ký.

(v) Khuôn khổ kiểm soát ngoại hối – thuế, phí: thống nhất cách định giá – quy đổi – kê khai; phối hợp Thuế – Công an – Hải quan chống buôn lậu, rửa tiền; chính sách thuế ổn định để khuyến khích giao dịch “trên sàn” thay vì “ngoài chợ”.

(vi) Dữ liệu – minh bạch – giám sát số: cổng API chuẩn hóa cung cấp dữ liệu giá – khối lượng – tồn kho (độ trễ phù hợp); báo cáo giám sát theo thời gian thực cho NHNN; chấm điểm tuân thủ đối với thành viên (KPI minh bạch, tỷ lệ khiếu nại, sự cố công nghệ thông tin).