Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cho biết trong tháng 10 sẽ trình Chính phủ dự thảo nghị quyết về việc thành lập sàn giao dịch vàng tại Việt Nam, đánh dấu bước tiến quan trọng hướng tới minh bạch hóa và hiện đại hóa thị trường vàng trong nước.

Phó Thống đốc NHNN Phạm Tiến Dũng khẳng định việc xây dựng sàn vàng quốc gia là bước đi đồng bộ để hoàn thiện thể chế, kiểm soát giao dịch tự do, cung cấp dữ liệu phục vụ hoạch định chính sách và giảm rủi ro đầu cơ.

Ba mô hình đang được xem xét

Theo ông Đào Xuân Tuấn, Cục trưởng Cục Quản lý ngoại hối, NHNN đang nghiên cứu ba phương án mô hình:

1. Thành lập Sàn giao dịch vàng quốc gia,

2. Đưa vàng vào giao dịch trên Sở Giao dịch Hàng hóa,

3. Xây dựng sàn giao dịch vàng trong Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam.

Quá trình thí điểm được chia làm 3 giai đoạn linh hoạt, bắt đầu với vàng vật chất, sau đó mở rộng sang vàng miếng, chứng chỉ quỹ và sản phẩm phái sinh, trước khi kết nối quốc tế. Giai đoạn đầu sẽ chưa liên thông với sàn vàng quốc tế để bảo đảm kiểm soát rủi ro.

Thành viên ban đầu của sàn dự kiến gồm 8 ngân hàng thương mại lớn như Agribank, BIDV, VietinBank, Vietcombank, MB, Techcombank, ACB và VPBank.

Chuyên gia: “Đây là bước đi đúng và cần thiết”

PGS.TS Ngô Trí Long, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu giá cả, đánh giá việc lập sàn vàng là hướng đi phù hợp để quản lý thị trường minh bạch và hiệu quả hơn.
Ông nhấn mạnh, sàn vàng sẽ giúp:

• Giảm giao dịch chui, chênh lệch giá ngoài luồng,

• Chuẩn hóa chất lượng và nguồn gốc vàng,

• Hạn chế rủi ro tỷ giá và kỳ vọng lạm phát.

Theo ông Long, “mục tiêu huy động vàng trong dân không phải là gom vàng, mà là chuyển hóa vàng thành tài sản đầu tư minh bạch và có kiểm soát, giảm động cơ tích trữ vật chất.”

Mô hình phù hợp nhất: Học từ Trung Quốc và Thượng Hải

Nhiều chuyên gia cho rằng mô hình Sở Giao dịch Vàng Thượng Hải (SGE) là hình mẫu phù hợp nhất cho Việt Nam.

• TS Nguyễn Xuân Thành (ĐH Fulbright) nhận định: Trung Quốc và SGE đã thành công khi vừa chuẩn hóa giao dịch vàng trong nước, vừa huy động được lượng vàng lớn trong dân.

• TS Lê Xuân Nghĩa bổ sung: Trung Quốc có hai sàn — sàn vàng vật chất và sàn vàng chứng chỉ — nhưng sàn vật chất hoạt động hiệu quả nhất vì đảm bảo giao dịch tập trung, minh bạch và gắn với giá vàng quốc tế.

• Bà Nguyễn Thị Thu Hiền, TGĐ TCBS, đề xuất Việt Nam nên ứng dụng công nghệ blockchain và AI vào hạ tầng sàn để ghi nhận giao dịch theo thời gian thực, hỗ trợ cơ quan quản lý giám sát và điều hành chính sách hiệu quả.

Thách thức và khuyến nghị

Theo ông Nguyễn Đức Thái Hân, Phó TGĐ ACB, sàn vàng vật chất là cần thiết để chuẩn hóa thị trường, song cần xử lý tình trạng đa dạng loại vàng và rủi ro lệch pha thanh khoản nếu thị trường chỉ có một chiều mua.
Ông đề xuất mô hình sàn giao dịch vàng nguyên liệu qua hệ thống điện tử do NHNN quản lý, nơi giao dịch vàng nhập khẩu chuẩn quốc tế, khớp lệnh liên tục, chỉ dành cho doanh nghiệp và ngân hàng được cấp phép.

Tổng kết

Việc thành lập sàn giao dịch vàng quốc gia được xem là bước ngoặt quan trọng của thị trường tài chính Việt Nam, giúp minh bạch hóa giao dịch, giảm đầu cơ và huy động nguồn lực vàng trong dân.
Tuy nhiên, thành công của mô hình này sẽ phụ thuộc vào khung pháp lý chặt chẽ, công nghệ hiện đại và lộ trình triển khai thận trọng, có kiểm soát.